Według obecnych założeń 1 stycznia 2026 r. wejdzie w życie nowelizacja przepisów dotyczących działalności Państwowa Inspekcja Pracy, która istotnie zmieni zasady kontroli form zatrudnienia w Polsce. Zmiany te mogą mieć daleko idące skutki zarówno dla pracodawców, jak i dla osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych oraz kontraktów B2B.
Co się zmieni?
Najważniejszą nowością będzie przyznanie inspektorom pracy kompetencji do wydawania decyzji administracyjnych, które z mocy prawa przekształcą umowę zlecenia lub B2B w umowę o pracę. Decyzja taka będzie mogła działać z mocą wsteczną – nawet do trzech lat.
Do tej pory inspektor PIP mógł jedynie zakwestionować formę współpracy i skierować sprawę do sądu pracy. Po nowelizacji jego decyzja stanie się natychmiast wykonalna, a pracodawca – do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia odwołania – będzie zobowiązany traktować daną osobę jak pracownika etatowego (m.in. urlopy, BHP, badania lekarskie, nadgodziny, dodatki).
Zmieni się również ciężar dowodu. W praktyce to przedsiębiorca będzie musiał wykazać, że decyzja inspektora jest błędna – sama zgodna wola stron co do wyboru umowy cywilnoprawnej może nie wystarczyć.
Główne ryzyka dla pracodawców
Nowe regulacje oznaczają przede wszystkim istotne ryzyko finansowe. Przekształcenie umów może prowadzić do:
- konieczności zapłaty zaległych składek ZUS i świadczeń pracowniczych,
- wyrównań za urlopy i nadgodziny z lat ubiegłych,
- wzrostu bieżących kosztów zatrudnienia.
Najbardziej narażone będą branże, które w szerokim zakresie korzystają z modeli quasi-etatowych, takie jak IT, logistyka, budownictwo, handel czy ochrona. W dłuższej perspektywie może to przełożyć się na wzrost cen usług i towarów, ograniczenie zatrudnienia lub przyspieszoną automatyzację procesów.
Szczególne zagrożenia dla cudzoziemców
Nowelizacja może wyjątkowo dotkliwie uderzyć w cudzoziemców pracujących w Polsce. Ich prawo do pracy jest ściśle powiązane z dokumentami legalizującymi zatrudnienie, w których wskazany jest konkretny rodzaj umowy.
Jeżeli inspektor PIP przekształci zlecenie w umowę o pracę, a dokument pobytowy nadal „odnosi się” do zlecenia, powstaje natychmiastowa niezgodność formalna. W praktyce może to oznaczać utratę prawa do legalnej pracy do czasu uzyskania nowego zezwolenia. Brak uproszczonej, szybkiej ścieżki legalizacyjnej rodzi ryzyko przestojów kadrowych, strat finansowych po stronie firm oraz realnego zagrożenia dla stabilności pobytu cudzoziemców w Polsce.
Co warto zrobić już teraz?
Z perspektywy przedsiębiorców kluczowe znaczenie ma działanie wyprzedzające, w szczególności:
- audyt umów cywilnoprawnych i kontraktów B2B pod kątem ryzyka ich zakwestionowania,
- weryfikacja dokumentów legalizujących pracę cudzoziemców,
- przygotowanie procedur na wypadek decyzji inspektora, w tym wzorów umów o pracę i ścieżek szybkiego zgłoszenia zmian do ZUS.
Podsumowanie
Nowe uprawnienia PIP to jedna z najdalej idących zmian w polskim prawie pracy ostatnich lat. Mogą one przyczynić się do uporządkowania rynku, ale jednocześnie generują poważne ryzyka prawne i finansowe, zwłaszcza dla firm opierających się na elastycznych formach zatrudnienia oraz zatrudniających cudzoziemców. Rok 2026 może okazać się momentem, w którym brak odpowiedniego przygotowania stanie się realnym zagrożeniem dla stabilności działalności wielu przedsiębiorstw.
Stan prawny na dzień: 29 grudnia 2025 r.
Potrzebujesz zweryfikować umowy cywilnoprawne i kontrakty B2B w swojej firmie? Skontaktuj się z Kancelarią:
