Sprawa P 10/16 – realna ochrona praw właścicieli nieruchomości
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. (sygn. P 10/16) stanowi jedno z najważniejszych rozstrzygnięć dotyczących ochrony prawa własności w ostatnich latach. Trybunał jednoznacznie zakwestionował utrwaloną przez część sądów praktykę, która przez lata umożliwiała przedsiębiorstwom przesyłowym nabywanie praw do cudzych gruntów bez umowy i bez wypłaty wynagrodzenia poprzez zasiedzenie.
Orzeczenie to w sposób zasadniczy wzmacnia pozycję właścicieli nieruchomości i otwiera nową drogę do dochodzenia odszkodowania oraz wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu.
Na czym polegał dotychczasowy problem?
Właściciele nieruchomości od lat borykali się z sytuacją, w której przez ich działki przebiegały:
- linie energetyczne,
- gazociągi,
- wodociągi,
- sieci telekomunikacyjne,
- rurociągi i inne urządzenia przesyłowe.
W wielu przypadkach infrastruktura ta została wybudowana kilkadziesiąt lat temu, bez zawarcia umowy z właścicielem i bez wypłaty jakiejkolwiek rekompensaty. Po wprowadzeniu w 2008 r. do Kodeksu cywilnego przepisów o służebności przesyłu, przedsiębiorstwa zamiast regulować sytuację prawną zaczęły masowo powoływać się na zasiedzenie prawa odpowiadającego treści służebności przesyłu.
W praktyce oznaczało to, że:
- przedsiębiorstwa legalizowały wieloletnie korzystanie z cudzych gruntów,
- właściciel tracił możliwość dochodzenia jakiegokolwiek wynagrodzenia,
- prawo własności było trwale ograniczane bez odszkodowania.
Dlaczego Trybunał Konstytucyjny uznał tę praktykę za niezgodną z Konstytucją?
Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził, że wcześniejsza praktyka polegająca na zasiedzeniu prawa odpowiadającego służebności przesyłu nie miała wystarczającej podstawy ustawowej i naruszała fundamentalne zasady konstytucyjne.
W szczególności wskazano na następujące naruszenia:
1. Brak wyraźnej podstawy ustawowej
Każde ograniczenie prawa własności musi wynikać wprost z ustawy. W tym przypadku ograniczenie powstawało wyłącznie na podstawie orzecznictwa sądowego, a nie przepisów prawa.
2. Naruszenie zasady zamkniętego katalogu praw rzeczowych
Sądy w praktyce wykreowały nowy rodzaj prawa rzeczowego, którego ustawodawca nigdy nie wprowadził do systemu prawa.
3. Brak sprawiedliwej rekompensaty
Właściciele gruntów byli faktycznie pozbawiani części swoich praw majątkowych bez wypłaty jakiegokolwiek odszkodowania, co stoi w sprzeczności z zasadami ochrony własności.
4. Pomijanie procedur administracyjnych
Urządzenia przesyłowe powinny być lokalizowane na podstawie decyzji administracyjnych lub umów cywilnoprawnych. Mechanizm zasiedzenia pozwalał omijać te formalne procedury.
Co oznacza wyrok TK P 10/16 w praktyce?
Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ma ogromne znaczenie praktyczne dla właścicieli nieruchomości, na których znajdują się urządzenia przesyłowe powstałe przed 2008 rokiem.
Najważniejsze skutki wyroku:
Otwarcie drogi do odszkodowania i wynagrodzenia
Właściciele mogą skutecznie dochodzić zapłaty za bezumowne korzystanie z ich gruntu przez przedsiębiorstwa przesyłowe – także za lata wstecz.
Obowiązek uregulowania tytułu prawnego przez przedsiębiorstwa
Firmy przesyłowe powinny obecnie zawierać umowy i ustanawiać odpłatną służebność przesyłu, zamiast powoływać się na zasiedzenie.
Wzmocnienie ochrony prawa własności
Wyrok wzmacnia pozycję właścicieli w sporach z dużymi podmiotami gospodarczymi oraz przywraca konstytucyjny standard ochrony własności.
Podsumowanie
Dla właścicieli działek to realna szansa na:
- odzyskanie należnych kwot,
- uregulowanie sytuacji prawnej nieruchomości,
- wzmocnienie ochrony swoich praw majątkowych.
Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy prawnej.
Masz urządzenia przesyłowe na swojej działce?
Jeśli na Twojej nieruchomości znajdują się słupy energetyczne, linie, rurociągi, gazociągi lub inne instalacje przesyłowe, a do tej pory nie otrzymałeś żadnego wynagrodzenia, skontaktuj się z naszą kancelarią. Przeanalizujemy Twoją sytuację i pomożemy w skutecznym dochodzeniu odszkodowania oraz ustanowieniu odpłatnej służebności przesyłu.
Stan prawny na dzień: 02 grudnia 2025 r.
Skontaktuj się z nami:
